“ซ้า….ธุ ขอให้โตเร็ว ๆ โตเร็ว ๆ ซ้า…ธุ!!!”
ฉันเร่งวันเร่งคืนให้โตเร็ว ๆ เหมือนถั่วงอกที่แม่เพาะในอ่างทรายหลังบ้าน

แต่คนไม่ใช่ถั่วงอก ฉันจึงได้แต่ยืนเกาะรั้วมองตามพี่ ๆ ด้วยน้ำตาปริ่มตา

อยู่ในสภาพนั้นหลายปี ระหว่างนั้นฉันกับเพื่อนรุ่นเดียวกันก็ถูกทดสอบจากรุ่นพี่
ชวนไปเที่ยวสวนลำไย สวนอ้อย ที่อยู่คนละหมู่บ้าน เดินไปเดินกลับ
ห่อข้าวไปกินเอง แห่กันไปทีก็เกือบยี่สิบคน เจ้าของสวนที่เป็นเพื่อนกันพ่อแม่
เขาให้กินอ้อยกินลำไยฟรีก็บุญนักหนาแล้ว
บางสวนต้องเดินตัดทุ่งนาลิบ ๆ บางสวนก็ต้องข้ามแม่น้ำ ลุยหาดทราย
เดินไปตามถนนลูกรังเป็นระยะทางไกล ๆ กลับถึงบ้านอาบน้ำกินข้าวเสร็จ
ก็พากันเข้านอน หลับผล็อยไปตั้งแต่พระอาทิตย์ไม่ทันตกดิน
ใครไม่มีอาการปวดหัวตัวร้อนในวันรุ่งขึ้น เรียกว่าสอบผ่าน

….แล้ววันของฉันก็มาถึง

อากาศวันนั้นเหมือนวันนี้ ท้องฟ้าต้นฤดูฝนที่ปราศจากเมฆฝน
ผืนฟ้าเป็นสีเข้ม แดดสว่างจ้าและแผดกล้าขึ้นทุกทีที่พระอาทิตย์ลอยตัวสูงขึ้น

ฉันกับเพื่อน ๆ นัดพบกันที่หน้าค่ายทหารตอนแปดโมง เพื่อเดินขึ้นม่อนพระยาแช่
ข้อมูลก็ได้จากพี่ ๆ ที่ไปขึ้นม่อนแล้วกลับมาคุยกันสามวันสามคืนไม่รู้จบนั่นเอง
พวกเราเตรียมอาหารและของขบเคี้ยวที่กินแล้วหมดเลย ไม่ต้องพกกลับมาให้หนัก
ยกเว้นกระติกน้ำกับยา สมัยนั้นกระติกน้ำทำจากเซลลูลอยด์
หนาและทนกว่าพลาสติค ใช้สำหรับนักเรียนเวลาเดินทางไกล

จากจุดนัดพบหน้าค่าย เราเดินไปตามคันคลองชลประทาน ข้ามสะพานไม้
ไปตามทางเกวียน มองเห็นเจดีย์สีขาวเด่นท่ามกลางภูเขาสีน้ำเงินปนเทาชัดเจน
ดูเหมือนเจดีย์จะโตขึ้นกว่าที่เคยเห็นด้วยซ้ำ สองข้างทางเริ่มมีต้นเล็บเหยี่ยว
สลับกับกอไผ่รวกประปราย มองเห็นผู้คนเดินอยู่ข้างหน้าเป็นหมู่ ๆ
ที่เดินจูงมือคุยกันหนุงหนิงสองคนก็มี

ต้นไม้เริ่มหนาตาขึ้นทุกที แล้วจู่ ๆ ทางเกวียนก็หายไป กลายเป็นทางเดินเล็ก ๆ แทน
มีคนบอกว่าเป็นทางที่ชาวบ้านมาหาของป่า พวกหน่อไม้ เห็ด อึ่งอ่าง กบและเขียด
ตามฤดูกาล บางทีก็ออกมาเก็บผักหวาน สอยรังมดแดง เก็บแมงมัน
ทางที่ว่านี้มีหลายสาย มาจากหลาย ๆ หมู่บ้าน และวันนี้ ทางทุกสายก็มีแต่ผู้คน
มุ่งสู่ “ม่อนพระยาแช่” เพื่อกราบไหว้บูชาพระธาตุเจ้าที่สถิตย์อยู่ในองค์เจดีย์
แม้แดดจะร้อน หนทางจะไกล ก็ไม่สามารถขวางกั้นแรงศรัทธาของผู้คนได้

ไม่ว่าจะเป็นเศรษฐีร่ำรวยเงินทองหรือคนยากคนจนแทบไม่มีจะกิน
ทุกคนที่จะขึ้นม่อนพระยาแช่วันนี้ ต้องเดินเท้าไปกลับ เท่าเทียมกันหมด
โก้งโค้งไต่ขึ้น ไต่ลง ทีละคืบทีละศอกเหมือนกันหมด

ก็ตอนนั้นยังไม่มีถนน ไม่มีบันไดสักขั้นเดียว

เดินบุกขึ้นเขา ลงห้วย ลอดกิ่งไผ่ไปด้านตะวันออก รอบตัวมีแต่ต้นไม้
ทึบบ้างโปร่งบ้าง ทางเส้นเล็กที่เดินมาเลือนหายไปเฉย ๆ
มีแต่หญ้าใบแหลมสูงแค่เข่า เสียงกู่เรียกหากันสลับกับเสียงหัวเราะขบขันดังทั่ว
ภูเขาสวยเจดีย์งามก็ไม่รู้หายไปตั้งแต่เมื่อไหร่

“วู้…. ผมหลงทางคร้าบบบบ ไปทางไหนดี” เสียงถามจากทางขวามือแต่ไม่เห็นตัว

“ทางนี้… ทางนี้….” เสียงตอบซ้ายมือข้างหน้า

“อีกไกลมั้ยคร้าบบ”

“ไม่รู้… ผมก็หลงเหมือนกัน”

“อ้าว… เป็นงั้นไป”

เสียงหัวเราะเฮฮาดังขึ้นหลายเสียง เรียกรอยยิ้มจากใครหลายคน
ขณะที่ทางเริ่มสูงขึ้นก็มีเสียงตะโกนอย่างดีใจดังขึ้นข้างหน้า

“เห็นแล้ว… เห็นแล้ว…”

“เห็นอะไร” เสียงถามขึ้นพร้อม ๆ กันทั้งผู้ชายผู้หญิง

“ไม่บอก มาดูเอง”

เสียงยั่วให้อยากรู้ทำให้พวกเดินข้างหลังเร่งฝีเท้า กลุ่มฉันก็ตามไปติด ๆ
พอพ้นเนินสูงก็เห็นทางลาดต่ำลงสู่ลำห้วย อีกฟากหนึ่งของลำห้วย
เต็มไปด้วยผู้คนในเสื้อผ้าหลากสี บอกให้รู้ว่าเรามาถึงจุดหมายแล้ว

ลำห้วยในวันนั้นไม่มีน้ำสักหยด มีแต่กรวดกับทรายหยาบ ๆ สีขาวขุ่น
มีซากสะพานไม้สามสี่แผ่นพาดอยู่ริมฝั่ง คงถูกน้ำป่าพัดพังช่วงน้ำหลาก
ริมฝั่งห้วยมีทางเดินกว้างผ่านเพิงที่ปลูกสร้างอย่างง่าย ๆ จากไม้ไผ่ ยกพื้นสูงแค่เข่า
ปูด้วยฟาก มุงใบคาสดเกลี่ยบาง ๆ มีไม้ไผ่สานเป็นตารางห่าง ๆ ทับข้างบนกันปลิว
ปล่อยโล่งทั้งสี่ด้าน ไม่มีฝา มีอยู่สองเพิงสำหรับให้พระและเณรที่มาจากวัดต่าง ๆ
ได้นั่งพัก

ทางขึ้นม่อนของพระและเณรมีให้โดยเฉพาะ มีป้ายกระดาษแข็งปักบอกข้างทาง
ให้เลยไปขวามือ ส่วนทางขึ้นของชาวบ้านอยู่ด้านหน้า มีคนไต่ขึ้นลงตลอดเวลา
ใคร ๆ ก็อยากขึ้นไปไหว้แล้วกลับลงมาก่อนเที่ยง ฉันกับเพื่อน ๆ ก็เหมือนกัน
ยิ่งสายแดดยิ่งร้อนจัด ร่มไม้ก็มีคนจับจองเต็มไปหมด

เพราะเคยขึ้นต้นไม้ในสวนที่บ้านเป็นประจำ ฉันจึงไต่ขึ้นไปก่อนไม่ลำบากนัก
เพียงแต่ระวังบางตอนที่ดินร่วนซุย ทำให้เสียการทรงตัว ต้องคว้ากิ่งไม้ใกล้มือให้มั่น
ดอยยอดแรกค่อนข้างชันแต่ไม่สูงมาก พอสุดยอดก็เป็นที่ราบ เดินไปอีกไกลพอควร
แล้วก็ถึงดอยลูกที่สองที่สูงกว่าหลายเท่า และค่อนข้างแห้งแล้ง
ยิ่งสูงขึ้นต้นไม้ก็ยิ่งน้อยลง เป็นไม้แคระแกร็น ต้นขนาดข้อมือหรืออย่างโตหน่อย
ก็แค่ต้นแขน มีกิ่งก้านน้อย ใบห่าง ๆ แลดูโกร๋น ๆ

สุดยอดเขาก็ถึงลานแคบ ๆ ด้านขวามือเป็นศาลามุงกระเบื้องดินขอหลังเล็ก ๆ
สูงเพียงใต้ราวนม มีพระพุทธรูปปางสมาธิองค์เท่าตัวคนประดิษฐานอยู่บนศาลา
มีกระถางธูปและราวเทียนขนาดย่อมวางอยู่กับพื้น ฝาเป็นไม้กระดานทั้งสามด้าน
ด้านหน้าเปิดโล่ง คนที่ไปไหว้พระต้องยืนหน้าศาลา

เห็นคนยืนเบียดกันแน่นจนมองไม่เห็นองค์พระ แถมยังคอยคิวอีกมากมาย
ฉันกระซิบบอกเพื่อนให้ไปไหว้ที่องค์เจดีย์ดีกว่า เพราะลานดินรอบองค์เจดีย์
ถึงจะมีเนื้อที่กว้างประมาณสามเมตร ดูรอบ ๆ แล้วก็ยังสะดวกกว่าไปยืนคอย
หน้าศาลาน้อยหลังนั้น

ดอกบานไม่รู้โรยที่เก็บจากสวนข้างบ้านห่อใบตองใส่ย่ามมาด้วย
ถึงใบจะเหี่ยวเฉาแต่กลีบดอกก็ยังสวยสด ฉันแบ่งให้เพื่อนคนละสองสามดอก
รวมกับธูปเทียนที่หามาทุกคน แยกกันไปจุดธูปเทียน ลงนั่งอธิษฐานเงียบ ๆ

แหงนมองยอดเจดีย์ที่สูงเสียดฟ้า ร่องรอยการทาสีใหม่มีให้เห็นจากสีขาว
หยดอยู่บนพื้นรอบ ๆ ผสมกับรอยหยดเทียนรอบฐานเจดีย์กลางแสงแดด
แล้วฉันก็อดคิดไม่ได้ว่า ถ้าจะเอาเมล็ดพันธุ์ดอกไม้ พวกดาวกระจาย ดาวเรือง
หรือบานชื่น บานไม่รู้โรยมาหว่านไว้รอบฐานเจดีย์ พอฝนตก เมล็ดดอกพวกนั้น
ก็จะงอกเป็นต้นโตมีดอกบานสลับสี คงสวยไม่น้อยทีเดียว

ต้นไม้สองข้างทางขึ้นม่อน มีแต่ต้นเล็กแกร็น แม้แต่ต้นโพธิ์ข้างซ้ายมือ
ก่อนถึงลานดินที่ตั้งองค์เจดีย์ ก็เหลือแต่ตอกับกิ่งแตกใหม่เล็ก ๆ
พอบอกให้รู้ว่าเป็นต้นโพธิ์เท่านั้น

กลับลงมาถึงข้างล่าง หาที่นั่งกินข้าวไม่ได้เสียอีก ตรงไหนก็มีแต่คน
เราเดินขึ้นไปตามลำห้วยซึ่งมีคนนั่งอยู่ตามใต้ต้นไม้ทั้งสองฟากเป็นหมู่
จนในที่สุดไปได้ร่มรำไรใต้ต้นมะเดื่อสายที่กำลังมีลูกเป็นพวงเหมือนมะไฟ
เพื่อนคนหนึ่งบอกว่ามะเดื่อลูกอ่อน ๆ จิ้มน้ำพริกปลาร้าหรือปลาร้าสับได้
เขาเคยกินกับแม่เขาด้วย

ดังนั้น นอกจากมะเขือกรอบแตงกวาที่เอาไปด้วยแล้ว เรายังเก็บมะเดื่อสายลูกเล็ก ๆ
เป็นผักจิ้มน้ำพริกอีกอย่างหนึ่งด้วย รสชาติออกมัน ๆ นิด ๆ แนมด้วยเนื้อเค็มย่าง
ทุบจนฟู หมูทากระเทียมพริกไทยทอด ผัดพริกขิงกากหมู ปลาแดดเดียวทอดกรอบ
ปรากฎว่าข้าวห่อเขื่องที่เอาไปคนละห่อ ไม่เหลือติดใบตองสักเมล็ดเดียว

เป็นข้าวมื้อที่อร่อยที่สุดในชีวิต

เรานั่งคุยกันอีกพักใหญ่ ใครมีของขบเคี้ยวหรือผลไม้ก็เอามาแบ่งกันกิน
ฟังเสียงกีตาร์จากหนุ่ม ๆ กลุ่มหนึ่ง รู้สึกว่าจะเป็นหนุ่มมอเจ็ดมอแปด
โรงเรียนบุญวาทย์ นอกจากกีตาร์แล้วยังมีเมาธ์ออร์แกน หรือหีบเพลงปาก
มาบรรเลงใต้กอไผ่ ประสานเสียงกันอย่างไพเราะ โดยมีเสียงห้าวทุ้มร้องคลอ
เป็นเพลงสากลฮิต ๆ สมัยนั้น และเพลงไทยสากลของครูเอื้อ สุนทรสนาน

ถ้ามีคนสงสัยว่าอะไรจะเก่าขนาดนั้น ก็เลิกสงสัยได้เลย เพราะที่เล่ามานี้
เป็นปี 2495 โน่น ตั้งแต่ม่อนพระยาแช่ยังไม่มีถนน ไม่มีบันไดขึ้นม่อนสักขั้น

พอบ่ายสองโมง ฉันกับเพื่อนก็เดินกลับ พวกเรายังมีงานบ้านคอยอยู่อีกหลายอย่าง
ระยะทางไปห้ากิโล ปีนขึ้นเขาอีกเกือบสองกิโล ขากลับก็อีกเท่าเดิม
รวมระยะทางไปกลับแล้วก็ประมาณสิบห้ากิโล ไม่เหนื่อยยังไงไหว
ดีที่ตอนเดินกลับ มีการกระเซ้าเย้าแหย่จากหนุ่มสาวที่มีอารมณ์ขัน
เรียกเสียงหัวเราะสนุกครึกครื้น จนลืมเหนื่อยไปได้เหมือนกัน

มาถึงปากทาง ฉันเหลียวไปดูทิวเขาด้านหลัง เห็นเจดีย์สีขาวองค์เล็ก ๆ
ที่ไม่น่าเชื่อว่าฉันได้ไปยืนลูบฐานเจดีย์มาแล้วด้วยมือของฉันเอง
เพื่อให้แน่ใจว่าได้เดินไต่เขาขึ้นมาจนถึงจริง ๆ ไม่ใช่ฝันไป

หลังจากปีนั้น ฉันต้องทำงานหาเลี้ยงตัว จนไม่สามารถไปขึ้นม่อนได้อีก
แต่ฉันยังไม่ลืมความสนุกสนานในวันนั้น นึกเสมอว่าวันหนึ่งจะได้ไปอีก
ไปดูทิวเขาที่เปลี่ยนสีจากน้ำเงินปนเทาเป็นสีเขียวใบไม้เมื่อเข้าไปใกล้
บางครั้งเมื่ออยู่คนเดียวเงียบ ๆ ฉันนึกถึงต้นไม้ที่แคระแกร็นสองข้างทาง
ฉันอยากให้ต้นไม้บนดอยเขียวชอุ่มเหมือนแนวไม้ริมลำห้วย
เพื่อคนที่ไต่เขาไปไหว้ม่อนพระยาแช่ จะได้มีร่มเงาบังแดด

ฉันอยากปลูกต้นไม้บนม่อนพระยาแช่…..